Alternatywne sposoby rozstrzygania sporów (ADR) – Mediacja

Foto: sxc.hu

Alternatywne sposoby rozstrzygania sporów (Alternative Dispute Resolution – ADR) stają się coraz bardziej popularne, a tendencja do przesuwania ciężaru z rozwiązywania konfliktów w pierwszej kolejności przez sąd, na ich rozwiązywanie przez niezależną od stron i obiektywną osobę trzecią, coraz wyraźniejsza.

Jedną z technik ADR jest mediacja. Regulacja prawna na jej temat została wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego
(art. 1831 i n.) nowelą z dnia 28 lipca 2005 roku. W ślad za nią w umowach cywilnych zaczęły pojawiać się klauzule mediacyjne, a sami radcowie prawni na mocy Kodeksu Etyki zostali zobowiązani do informowania swoich Klientów o możliwości rozwiązania danego sporu właśnie na takiej drodze.

Mediacja sądowa i mediacja pozasądowa (umowna)

Podstawą wszczęcia mediacji może być wyłącznie albo postanowienie sądu, przed którym dana sprawa już się toczy, kierującego strony do mediacji (mediacja sądowa), albo umowa pomiędzy stronami (mediacja umowna). Decyzja stron co do poddania ewentualnych sporów mogących powstać w przyszłości pod postępowanie mediacyjne może zostać wyrażona w odrębnej umowie o mediację lub w formie klauzuli mediacyjnej zawartej w umowie regulującej konkretny stosunek prawny istniejący pomiędzy nimi. Nie zmienia to faktu, że już po powstaniu sporu, a nawet poddaniu go pod rozstrzygnięcie przez sąd, możliwe jest wystąpienie przez którąkolwiek ze stron z wnioskiem do mediatora o przeprowadzenie w danej sprawie mediacji. W razie, gdy druga strona wyrazi na nią zgodę, pomiędzy stronami dojdzie do zwarcia w sposób dorozumiany umowy o mediację, na mocy której strony będą starały się wypracować wspólne rozwiązanie i pogodzić swoje interesy.

Dla stron, które traktują skierowanie sporu do rozstrzygnięcia na drodze sądowej jako ostateczność, wyjątkowo przydatna może okazać się klauzula multi – step. Wpisując ją w treść umowy regulującej określony stosunek prawny, strony decydują się, iż w przypadku powstania jakiegokolwiek sporu w pierwszej kolejności sięgną do instytucji negocjacji celem jego rozwiąznia, w drugiej do mediacji, a dopiero na samym końcu dopuszczają możliwość sądowego rozstrzygnięcia sporu.

Zasady mediacji

Mediacją żądzą pewne zasady. Mają one na celu utrwalenie wzorca, zgodnie z którym mediacja jest narzędziem przychylnym stronom, pozbawionym bezdusznych i biurokratycznych cech, gdzie sam zainteresowany rozstrzygnięciem sporu (a więc strona) nie jest tylko biernym obserwatorem tego co się wokół niego dzieje, ale „głównym bohaterem” postępowania, który sam może wskazywać swoje roszczenia i decydować na jakie ustępstwa jest gotów się zgodzić.

Po pierwsze – dobrowolność…

Mediacja jest dobrowolna. Tylko strony, nawet w przypadku mediacji sądowej, mają wyłączne prawo decydować o tym czy chcą, aby na drodze ugodowej dążyć do rozstrzygnięcia dzielącego ich sporu. Nawet, jeśli jedna ze stron optowałaby za takim rozwiązaniem, drugiej w żaden sposób do podjęcia podobnej decyzji nie można przymusić. Co więcej, każda ze stron (nawet ta, która wnosiła o skierowanie sprawy na drogę mediacji) może zrezygnować w dowolnym momencie z postępowania mediacyjnego, bez podania przyczyny. Ta sama zasada dotyczy wyboru osoby mediatora. Musi on zostać zaakceptowany przez każdą ze stron. W przypadku zmiany zdania, każda ze stron może wnosić o jego zastąpienie przez inną uprawnioną osobę.

Po drugie – bezstronność…

Mediator to osoba bezstronna i neutralna. W sposób obiektywny, uwzględniając słuszne interesy stron i ich cele, winien dążyć do zawarcia pomiędzy nimi ugody. Mediator nie ma prawa narzucać własnych rozstrzygnięć stronom (w przypadku mediacji ewaluatywnej mediator może sugerować pewne rozstrzygnięcia, w jego opinii najkorzystniejsze dla obu stron, nie jest on jednak nigdy decydentem), ani też wyrażać w toku postępowania mediacyjnego swoich prywatnych opinii. Rolą mediatora jest zapewnienie stronom takich warunków rozmowy, w których w sposób niczym nieskrępowany i komfortowy będą mogły wyrażać swoje oczekiwania i propozycje, co w konsekwencji doprowadzi do przyjęcia przez nie jednolitego rozwiązania danego sporu.

Po trzecie – poufność…

Postępowanie mediacyjne nie jest jawne, a mediator obowiązany jest zachować w poufności wszystko o czym dowiedział się w jego toku (chyba, że strony zgodnie zwolnią go z tego obowiązku). Zasada ta ma na celu stworzeniu stronom idealnych warunków, w których będą mogły rozmawiać o wszystkich aspektach łączącego je stosunku prawnego i wynikłego z niego sporu, bez obawy, że jakakolwiek informacją będzie mogła w późniejszym czasie zostać wykorzystana przeciwko nim. Stąd też właśnie, mediator nie może być świadkiem w postępowaniu sądowym w sprawie, której stronom nie udało się uprzednio załatwić w ugodowy sposób.

Standardy mediacji

Niezależnie o zasad mediacji wskazanych w Kodeksie postępowania cywilnego, obowiązują również tworzone przez właściwe organizacje standardy prowadzenia mediacji, dające jeszcze pełniejszy obraz samej instytucji mediacji, jak i jej licznych zalet. Takimi wytycznymi są uchwalone w dniu 26 czerwca 2006 roku przez Społeczną Radę do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości„Standardy prowadzenia mediacji i postępowania mediatora”.

Rozstrzygnięcie sporu – zawarcie ugody

W postępowaniu mediacyjnym bardzo ważne jest to, że ugoda zawarta przed mediatorem po zatwierdzeniu jej prze właściwy sąd (w przypadku mediacji sądowej – przez sąd, który skierował strony do mediacji, w przypadku mediacji umownej – przez sąd, który rozstrzygałby w przypadku skierowania sporu na drogę sądową) ma moc prawną ugody zawartej przed sądem. Oznacza to, że jeżeli ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd zawiera określone obowiązki którejkolwiek ze stron, to podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej. Nie istnieje więc problem z udzieleniem odpowiedzi na pytanie „Co jeśli jedna ze stron uchyla się od wykonania takiej ugody?”.

Czemu mediacja?

Postępowanie mediacyjne powinno z każdym dniem być coraz chętniej wykorzystywane w zakresie rozwiązywania konfliktów, zwłaszcza pomiędzy przedsiębiorcami. Mediacja pozwala bowiem na szybkie załatwienie sprawy, a także na dalszą współpracę pomiędzy stronami. Jednak przede wszystkim umożliwia przedsiębiorcy koncentrowanie się na sprawach naprawdę istotnych, a więc prowadzeniu działalności gospodarczej, a nie na uczestniczeniu w często skomplikowanych i ciągnących się w nieskończoność procesach sądowych.

Pamiętajmy również o tym, że w postępowaniu mediacyjnym nie ma podziału na „wygrany” i „przegrany”, a  jej wynik to zawsze 1:1…

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *